+381 66 24 20 20 Ponedeljak-Petak: 9 - 17 h office@advocate.rs
Utvrđivanje očinstva

Utvrđivanje očinstva

          Pitanje očinstva je regulisano Porodičnim zakonom Republike Srbije. Za razliku od materinstva koje je Porodičnim zakonom definisano na jedan način (majka deteta jeste žena koja ga je rodila), očinstvo je definisano na više načina. Tako prema Porodičnom zakonu:

1. ocem deteta koje je rođeno u braku smatra se muž majke deteta.
2. ocem deteta koje je rođeno u roku od 300 dana od dana prestanka braka smatra se muž majke deteta iz tog braka ako je brak prestao smrću muža i ako majka nije sklopila novi brak u tom roku.
3. ocem deteta koje je rođeno u novom braku smatra se muž majke deteta iz tog braka.
4. ocem deteta koje je rođeno van braka smatra se muškarac čije je očinstvo utvrđeno priznanjem, odnosno čije je očinstvo utvrđeno pravnosnažnom sudskom presudom.

          Za razliku od prve tri situacije, kada postoji zakonska pretpostavka ko je otac deteta, u zadnjoj situaciji ne postoji zakonska pretpostavka već je neophodna izjava o priznanju očinstva odnosno pravnosnažna sudska odluka.

          Postoje dva načina utvrđivanja očinstva: priznanjem i sudskim putem.

Priznanje očinstva

          Izjavu o priznanju očinstva može dati muškarac koji je navršio 16. godinu života i koji je sposoban za rasuđivanje. Ovo je strogo lična izjava i ona se ne može dati preko zakonskog zastupnika niti preko punomoćnika. Izjavu o priznanju očinstva muškarac može dati pred matičarem, organom starateljstva (centar za socijalni rad), javnim beležnikom, sudom i u testamentu. Očinstvo se može priznati samo ako je dete živo u trenutku priznanja. Od ovog pravila postoji izuzetak koji predviđa da priznanje očinstva, dato pre rođenja deteta, proizvodi pravno dejstvo ako se dete rodi živo.

          Sa izjavom o priznanju očinstva mora da se saglasi majka deteta ako je navršila 16. godinu života i ako je sposobna za rasuđivanje. Saglasnost majke nije potrebna ukoliko je ona u prijavi rođenja deteta navela da ocem deteta smatra muškarca koji je kasnije priznao očinstvo.   

          Porodični zakon propisuje da ukoliko majka nije sposobna da da izjavu kojom se saglašava sa priznanjem očinstva, onda umesto nje ovu saglasnost može dati dete ukoliko je navršilo 16. godinu života i ako je sposobno za rasudjivanje. Ako ni majka ni dete ne mogu dati saglasnost, saglasnost sa priznanjem očinstva daje staratelj deteta uz prethodnu saglasnost organa starateljstva.

         Izjava o priznanju očinstva I izjava o saglasnosti sa priznanjem očinstva se ne mogu opozvati. Međutim, postoji mogućnost da se sudskim putem traži poništaj ovih izjava ukoliko postoje razlozi apsolutne ili relativne ništavosti.

Utvrđivanje očinstva sudskim putem

          Ukoliko očinstvo nije utvrđeno priznanjem, onda se ono može utvrditi jedino sudskim putem. To praktično znači da je neophodno podneti tužbu radi utvrđivanja očinstva.

          Pravo na utvrđivanje očinstva imaju: dete, majka i muškarac koji tvrdi da je otac deteta.

           Porodični zakon propisuje subjektivni I objektivni rok za pokretanje sudskog postupka radi utvrđivanja očinstva kada se u ulozi tužioca pojavljuju majka I muškarac koji sebe smatra ocem deteta odnosno koji tvrdi da je otac deteta. Subjektivni rok je godinu dana I on počinje teči od momenta saznanja za očinstvo, odnosno od momenta kada je saznato da priznanje nije dato odnosno nije data saglasnost sa izjavom o priznanju. Ovaj rok mora biti u okviru objektivnog roka koji iznosi 10 godina od dana rođenja deteta. Nakon isteka ovog objektivnog roka od 10 godina, odnosno kad dete navrši 10. godinu života, ni majka ni muškarac koji sebe smatra ocem deteta nemaju pravo da podnesu tužbu, tj. mogu je podneti ali će ista biti odbačena kao neblagovremena.

         Ukoliko tuženi nije živ, onda se tužba može podneti protiv njegovih naslednika. Ukoliko tuženi nema naslednike onda se tužba podnosi protiv Republike Srbije kao naslednika.

          Inače, tužba radi utvrđivanja očinstva se podnosi osnovnom sudu po mestu prebivališta tuženog. Ukoliko je tužilac dete, onda ono može birati između osnovnog suda na čijem području ono ima prebivalište ili osnovnog suda na čijem području tuženi ima prebivalište.

          Svrha ovog postupka jeste da se utvrdi očinstvo. Sud se u porodičnim sporovima rukovodi istražnim načelom što znači da sud može ispitivati činjenice koje nisu sporne među strankama kao I da ispituje činjenice koje ni jedna od stranaka nije iznela.

          U toku postupka se obavezno izvodi dokaz veštačenjem I to najčešče metodom DNK analize ali I antropo-genetskim veštačenjem. Eventualna nemogućnost da se izvrši DNK analiza ne sprečava da se ovaj postupak sprovede do kraja što znači da će sud ceniti I druge dokaze. Tako npr. ukoliko muškarac čije se očinstvo utvrđuje odbija da da uzorak za DNK analizu, sud će ceniti njegovo odbijanje kao vid priznanja. Sud će naravno uzeti u obzir I ceniti sve izvedene dokaze.

Pravne posledice priznanja I očinstva utvrđenog pravnosnažnom sudskom odlukom

Prave posledice su iste u oba slučaja – između muškarca, čije je očinstvo priznato ili utvrđeno pravnosnažnom sudskom odlukom, I deteta uspostavlja roditeljski odnos. Ovo znači da će sud utvrditi I sva ostala pitanja kao što su održavanje ličnih odnosa i visina izdržavanja. Više o sadržini i vršenju roditeljskog prava možete pročitati ovde.

Autor: Marija N. Jovanović, advokat

 342 total views

Porodična penzija vanbračnog partnera

Porodična penzija vanbračnog partnera

        Ustavom Republike Srbije je propisano da je vanbračna zajednica izjednačena sa brakom u skladu sa zakonom. Iako se sve češće ljudi opredeljuju za vanbračnu zajednicu umesto za brak, praksa je pokazala da vanbračni partneri nailaze na određene poteškoće u ostvarivanju svojih prava kao i na velike nejednakosti u odnosu na bračne partnere – supružnike.

     Jednu od novina koje nam je donela 2020. godina, koju ćemo svakako svi pamtiti po pandemiji izazvanoj korona virusom – Kovid 19, jeste pravo vanbračnog partnera na porodičnu penziju. Posle dugo vremena, naš zakonodavac je konačno propisao mogućnost da jedan vanbračni partner posle smrti drugog vanbračnog partnera ostvari pravo na porodičnu penziju.  

       Pravo na porodičnu penziju je propisano Zakonom o penzijsko invalidskom osiguranju. Ovo pravo mogu ostvariti članovi porodice:

      1. umrlog osiguranika koji je navršio najmanje 5 godina staža osiguranja ili je ispunio uslove za starosnu, prevremenu starosnu penziju ili invalidsku penziju; ili
       2. umrlog korisnika starosne, prevremene starosne penzije ili invalidske penzije.

       Članovima porodice se smatraju supružnik i vanbračni partner, deca I roditelji.

     Dok Porodični zakon propisuje da je vanbračna zajednica trajnija zajednica života žene i muškarca, između kojih nema bračnih smetnji I pritom ne definiše vreme trajanja ove zajednice, Zakon o penzijsko invalidskom osiguranju propisuje dodatni uslov a to je da vanbračna zajednica mora da traje minimum tri godine. Ovaj uslov se ne primenjuje ukoliko su vanbračni partneri imali zajedničko dete.

      Pravo na porodičnu penziju mogu ostvariti bivši supružnik I bivši vanbračni partner pod uslovom da im je sudskom presudom utvrđeno pravo na izdržavanje.

       Postojanje vanbračne zajednice i obaveze izdržavanja utvrđuje se u vanparničnom postupku koji je regulisan Zakonom o vanparničnom postupku.

       Da bi vanbračni partner ostvario pravo na porodičnu penziju pred Republičkim fondom za penzijsko I invalidsko osiguranje neophodno je da prethodno dokaže da je vanbračna zajednica sa umrlim osiguranikom trajala minimum 3 godine. 

      Osim dokaza o postojanju vanbračne zajednice u trajanju od minimum 3 godine, Zakon o penzijsko invalidskom osiguranju propisuje još neke uslove koje vanbračni partner mora da ispuni. Tako, vanbračna partnerka/udovica može ostvariti pravo na porodičnu penziju samo ako je navršila 53 godine života ili ako je u trenutku smrti vanbračnog partnera imala najmanje 45 godina života onda može koristiti ovo pravo tek kad navrši 53 godine. Ova starosna granica je viša kada se radi o vanbračnim partnerima/ udovcima I ona iznosi 58 godina

       Zakon je regulisao slučajeve kada udovica ili udovac, do smrti osiguranika ili u roku od godinu dana nakon smrti osiguranika, postanu potpuno nesposobni za rad. Takođe je regulisao slučajeve kada je posle smrti ostalo zajedničko dete, nad kojim udovica ili udovac vrše roditeljsku dužnost. U oba ova slučaja udovica I udovac stiču pravo na porodičnu penziju I pre navršenih 53 godina života za žene I 58 godina za muškarce. Nakon navršenih 53 godina odnosno 58 godina života udovica I udovac stiču ovo pravo trajno. 

        Vanbračni partner profesionalnog vojnog lica prema propisima o Vojsci Srbije koje je poginulo za vreme dejstava, pravo na porodičnu penziju stiče bez obzira na navršene godine života pod uslovom da nije ponovo sklopio brak. 

         Na današnji dan 1. januara 2021. godine, navršila se prva godina primene zakonskih odredbi o pravu na porodičnu penziju iza smrti vanbračnog partnera. Međutim, period od godinu dana je isuviše kratak da bi se moglo govoriti o ustaljenoj sudskoj praksi u ovoj vrsti predmeta. Ove izmene Zakona o penzijsko invalidskom osiguranju predstavljaju još jedan korak bliže ka izjednačavanju prava koja proističu iz vanbračne I bračne zajednice.

Autor: Marija N. Jovanović, advokat

 4,078 total views,  1 views today